Thi riêng bùng nổ, tuyển sinh đại học bước vào sàng lọc mới 2026

Sự gia tăng mạnh của các kỳ thi riêng đang làm thay đổi tuyển sinh đại học năm 2026, khi các trường chú trọng năng lực thực chất và mở rộng nhiều mô hình đánh giá đa tiêu chí trong việc lựa chọn thí sinh

• Điểm chuẩn đại học năm 2026 được dự báo ổn định, nhiều ngành vẫn giữ sức hút
• Giá trị chứng chỉ IELTS còn nằm ở quy trình xác nhận tuyển sinh đại học 2026

Thi riêng trở thành xu hướng mới trong tuyển sinh đại học

Mùa tuyển sinh đại học năm 2026 đang ghi nhận sự chuyển dịch rõ rệt khi các kỳ thi riêng ngày càng được nhiều trường sử dụng như một công cụ quan trọng để đánh giá năng lực thí sinh. Xu hướng này cho thấy hệ thống tuyển sinh đang dần rời xa sự phụ thuộc vào một phương thức duy nhất.

Trong nhiều năm trước, phần lớn thí sinh chủ yếu tập trung vào kỳ thi tốt nghiệp THPT hoặc xét học bạ để tìm kiếm cơ hội vào đại học. Tuy nhiên, hiện nay các trường đại học lớn đã mở rộng thêm nhiều phương án tuyển chọn thông qua các bài thi đánh giá năng lực, đánh giá tư duy và xét tuyển kết hợp nhằm tìm kiếm những ứng viên có khả năng đáp ứng yêu cầu đào tạo.

Sự phát triển của các kỳ thi riêng không chỉ đến từ nhu cầu của các trường mà còn phản ánh sự thay đổi trong cách chuẩn bị của thí sinh. Khi các ngành học ngày càng yêu cầu khả năng tư duy, phân tích và xử lý vấn đề, những bài thi có tính phân loại cao đang trở thành một kênh đánh giá được quan tâm nhiều hơn.

Theo thống kê, năm 2025 các trường đại học tuyển khoảng 759.000 chỉ tiêu, trong đó số thí sinh trúng tuyển và nhập học đạt hơn 681.000, tương đương trên 90%. Trong các phương thức tuyển sinh chủ yếu, điểm thi tốt nghiệp THPT vẫn chiếm tỷ lệ cao nhất, nhưng tốc độ tăng trưởng của phương thức thi riêng đang tạo ra một thay đổi đáng chú ý.

Tỷ lệ thí sinh nhập học bằng các kỳ thi đánh giá năng lực, đánh giá tư duy đã tăng liên tục trong những năm gần đây. Từ mức 1,3% năm 2022, con số này tăng lên 2,5% năm 2023, đạt 3,3% năm 2024 và vượt mốc 5% vào năm 2025.

Những biến động này cho thấy tuyển sinh đại học đang bước vào giai đoạn sàng lọc đa tầng, trong đó mỗi phương thức đều giữ một vai trò nhất định nhằm đánh giá đúng hơn năng lực, sự phù hợp và tiềm năng phát triển của người học.

Các trường tăng cường đánh giá năng lực thay cho phương thức truyền thống

Bên cạnh sự gia tăng về số lượng thí sinh tham gia, các kỳ thi riêng hiện nay cũng ngày càng đa dạng về hình thức tổ chức và nội dung đánh giá. Đây được xem là bước tiến trong quá trình đổi mới tuyển sinh, hướng tới việc lựa chọn thí sinh dựa trên nhiều tiêu chí thay vì chỉ dựa vào điểm số truyền thống.

Hiện cả nước đã hình thành hệ thống các kỳ thi quy mô lớn như đánh giá năng lực của Đại học Quốc gia Hà Nội, Đại học Quốc gia TP.HCM, đánh giá tư duy của Đại học Bách khoa Hà Nội, đánh giá năng lực của Trường Đại học Sư phạm Hà Nội, đánh giá năng lực chuyên biệt của Trường Đại học Sư phạm TP.HCM hay bài thi TestAS của Trường Đại học Việt Đức.

Năm 2026, nhiều kỳ thi riêng tiếp tục ghi nhận lượng đăng ký tăng cao. Trong đó, kỳ thi đánh giá năng lực V-ACT của Đại học Quốc gia TP.HCM đợt 2 có 172.622 thí sinh đăng ký, tăng hơn 77% so với cùng kỳ năm trước, cho thấy sức hút ngày càng lớn của phương thức này.

Theo các chuyên gia giáo dục, sự phát triển của các kỳ thi riêng xuất phát từ yêu cầu nâng cao tính khách quan trong tuyển sinh. Nếu xét học bạ phản ánh quá trình học tập dài hạn, thì các bài thi đánh giá năng lực có khả năng đo lường thêm tư duy logic, khả năng đọc hiểu, phân tích dữ liệu và giải quyết vấn đề.

Xu hướng này cũng gắn với sự thay đổi trong cách tiếp cận của các trường đại học khi thực hiện Xét tuyển Đại học năm 2026. Các cơ sở đào tạo không chỉ quan tâm đến kết quả học tập mà còn muốn tìm kiếm những thí sinh có năng lực phù hợp với chương trình đào tạo và yêu cầu của thị trường lao động.

Tuy vậy, sự mở rộng của các kỳ thi riêng không đồng nghĩa với việc loại bỏ hoàn toàn các phương thức truyền thống. Các trường vẫn cần duy trì sự cân bằng để bảo đảm cơ hội tiếp cận đại học cho nhiều nhóm thí sinh khác nhau, đồng thời giữ được tính ổn định của hệ thống tuyển sinh.

Xét học bạ điều chỉnh vai trò khi tuyển sinh hướng đến đa tiêu chí

Trong bối cảnh các kỳ thi riêng phát triển mạnh, phương thức xét học bạ cũng đang có sự điều chỉnh về vị trí trong hệ thống tuyển sinh đại học. Dù vẫn là lựa chọn phổ biến, phương thức này không còn giữ vai trò áp đảo như giai đoạn trước đây.

Năm 2022, tỷ lệ nhập học bằng xét học bạ đạt 36,2%, sau đó giảm còn 30,2% năm 2023 và 27,6% năm 2024. Đến năm 2025, tỷ lệ này tăng nhẹ lên 29,4%, nhưng xu hướng dài hạn vẫn cho thấy các trường đang thận trọng hơn khi sử dụng học bạ như một tiêu chí độc lập.

Nguyên nhân của sự thay đổi đến từ nhiều yếu tố, trong đó có sự khác biệt về chất lượng học tập giữa các địa phương và nhu cầu tăng cường khả năng phân loại thí sinh. Các trường ngày càng chú trọng đến những phương thức có thể phản ánh rõ hơn năng lực thực tế của người học.

Theo nhiều chuyên gia, xét học bạ khó biến mất hoàn toàn bởi đây vẫn là công cụ ghi nhận quá trình nỗ lực học tập trong suốt bậc phổ thông. Tuy nhiên, phương thức này được dự báo sẽ ngày càng kết hợp với các tiêu chí khác để nâng cao độ tin cậy trong tuyển chọn.

Một số cơ sở giáo dục, trong đó có các đơn vị đào tạo chuyên ngành đặc thù như Trường Cao đẳng Dược Sài Gòn, cũng cần dựa trên những tiêu chí phù hợp với yêu cầu ngành học để lựa chọn người học có khả năng theo kịp chương trình đào tạo và phát triển nghề nghiệp sau này.

Theo quy chế tuyển sinh năm 2026, dù sử dụng phương thức nào, thí sinh vẫn phải đáp ứng ngưỡng đầu vào theo quy định, trong đó điểm thi tốt nghiệp THPT tiếp tục giữ vai trò quan trọng. Điều này cho thấy hệ thống tuyển sinh đang vận hành theo hướng kết hợp giữa tiêu chí chung và các công cụ đánh giá chuyên sâu.

Cùng với sự thay đổi trong phương thức tuyển sinh, xu hướng lựa chọn ngành học cũng đang dịch chuyển mạnh về các lĩnh vực công nghệ số như trí tuệ nhân tạo, khoa học dữ liệu, công nghệ phần mềm, an ninh mạng và các ngành ứng dụng công nghệ trong kinh doanh, y tế, giáo dục.

Những ngành học này đòi hỏi thí sinh có khả năng tư duy, xử lý thông tin và thích nghi nhanh với sự thay đổi. Vì vậy, sự phát triển của các kỳ thi riêng được xem là một phần trong quá trình đổi mới tuyển sinh, giúp các trường tìm kiếm người học có năng lực phù hợp hơn trong giai đoạn mới.